Page 36 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth
P. 36
บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 21
2. การขึ้นรูปภาชนะ
การขึ้นรูปภาชนะดินเผาโดยทั่วไปมีหลายวิธีด้วยกัน มีทั้งการขึ้นรูปแบบอิสระ (Free hand)
การขึ้นรูปแบบขด (Coiling) การขึ้นรูปแบบแป้นหมุน (Wheel throwing) การขึ้นรูปแบบใช้แม่พมพ ์
ิ
กด (Moulding) นอกนั้นก็มีวิธีอื่น ๆ อีก เช่น การขึ้นรูปแบบแผ่น (Slabbing) และการขึ้นรูปแบบใช้
ใบมีด (Jiggering) อาจกล่าวได้ว่าการขึ้นรูปแบบอิสระ แบบขด และแบบแป้นหมุน เป็นแบบที่รู้จักกัน
มานาน
ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดีส่วนใหญ่จะขนรูปด้วยแป้นหมุน (Wheel throwing technique)
ึ้
และคงเป็นแป้นหมุนที่ใช้แรงคนถีบ หรือหมุนด้วยมือ (ปัจจุบันใช้ไฟฟ้าแทนแรงคนแต่ตามชนบทของ
ไทยหลายแห่งยังคงใช้แรงคน) การขึ้นรูปด้วยแป้นหมุนนี้นับว่าเหมาะกับภาชนะทรงกลม เช่น หม้อ
ไห อ่าง ชาม ซึงเป็นรูปแบบภาชนะที่พบมากในบริเวณทอยู่อาศัยของชุมชนสมัยทวารวดี เมื่อนำดินที่
ี่
เตรียมไว้มาขึ้นรูปตามที่ต้องการแล้วนำไปผึ่งให้หมาดจากนั้นจะมีการตกแต่งรูปทรงให้งดงามโดยการ
ใช้หินดุ (“หินดุ” เป็นเครื่องมือที่ใช้กระทุ้งหรือดันผนังด้านในของหม้อ แต่เดิมคงทำด้วยหิน ต่อมาเมื่อ
ทำด้วยดินเผาแล้วยังคงเรียก “หินดุ” “ดุ” เป็นคำกริยาแปลว่า “กระทุ้ง” หินดุนี้เป็นอุปกรณ์ที่ใช้
แต่งทรงภาชนะมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในวัฒนธรรมสมัยสำริดเป็นต้นมา จนในปัจจุบันก็ยังใช้
ื่
อยู่ในชนบทของไทยทุกภาค) ดันด้านในแล้วใช้ไม้มลายหรือไม้เรียบตีด้านนอกเพอปรับรูปทรงภาชนะ
ี
ให้ได้รูปตามความต้องการและช่วยปรับผนังให้บางลง อีกทั้งทำให้เกิดลายที่ผิวภาชนะด้านนอกด้วย
อุปกรณ์ที่ใช้ตกแต่งรูปทรงหม้อนี้เท่าที่ขุดพบจากชั้นดินที่อยู่อาศัยสมัยทวารวดี ปรากฏว่าพบแต่หินดุ
ที่ทำจากดินเผาจำนวนมาก แต่อุปกรณ์ที่ใช้ตีผนังด้านนอกซึ่งคงเป็นไม้นั้นสลายตัวหมดจึงไม่พบเลย
นอกจากจะขึ้นรูปด้วยแป้นหมุนแล้ว ยังมีร่องรอยว่าภาชนะบางแบบอาจขึ้นรูปด้วยวิธีใช้พมพ ์
ิ
กด (Moulding technique) เช่น ภาชนะที่ตกแต่งผิวด้วยลายประทับนูนต่ำเป็นรูปสัตว์สลับรูป
ดอกไม้และรูปบุคคลในอิริยาบถต่าง ๆ เนื่องจากลายประทับเหล่านี้ต้องใช้พิมพ์กด ดังนั้นการขึ้นรูป
ภาชนะประเภทนี้อาจทำได้ 2 วิธีคือ ขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน แล้วนำพิมพ์ที่เป็นลายต่าง ๆ ดังกล่าวมา
ทาบบนผิวภาชนะด้านนอกให้เกิดลายนูน หรืออาจแกะพิมพ์เป็นรูปหม้อก่อน โดยแกะจากหินหรือไม้
แล้วนำดินมากดลงตามพิมพ์ แต่ไม่อาจยืนยันได้ว่ามีการขึ้นรูปแบบกดพิมพ์หรือไม่ เพราะพบชิ้นส่วน
ภาชนะประเภทนี้เป็นชิ้นส่วนขนาดเล็กไม่พบเป็นทรงที่สมบูรณ์หรือค่อนข้างสมบูรณ์พอที่จะยืนยันได้
แต่ที่แน่ ๆ คือการทำลายประดับนั้นต้องใช้พิมพ์มากด ซึ่งพิมพ์ดังกล่าวคงทำจากไม้หรือหินแกะสลัก
เป็นลวดลายก่อนแล้วนำมากดทาบบนผิวภาชนะ (ที่ขึ้นรูปด้วยแป้นหมุน) ขณะที่ดินยังหมาดอยู่จะได้
ลายนูนตามต้องการ
สำหรับภาชนะดินเผาขนาดเล็ก ๆ เช่น ตะคันดินเผา รวมทั้งพวยกาน้ำ และภาชนะที่มี
เนื้อหยาบขนาดเล็กอื่น ๆ ตลอดจนขาตั้งภาชนะ (Pot supporter) เหล่านี้นิยมขึ้นรูปแบบอิสระ
(Free hand) ซึ่งเป็นวิธีที่ง่ายและสะดวกมาก โดยทำได้ 2 วิธีด้วยกัน วิธีแรก คือ เมื่อนวดดินได้ที่แล้ว
ทำดินเป็นก้อนกลม มีขนาดโตตามต้องการแล้วใช้หัวแม่มอบีบดิน กดดินให้ได้รูปทรง แล้วใช้เครื่องมือ
ื
ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ผาสุข อินทราวุธ
