Page 24 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth
P. 24
บทที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับเครื่องปั้นดินเผา | 9
3. วิธีการศึกษาและวิเคราะห์ภาชนะดินเผา
ึ
การศึกษาภาชนะดินเผาอาจทำได้หลายวิธีซึ่งทั้งนี้จะขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของการศกษานั้น ๆ
วิธีการศึกษาอาจทำได้โดยวิธีต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
1. การศึกษารูปแบบภาชนะ (Typology)
คือการจัดจำแนกรูปแบบภาชนะออกเป็นประเภทต่าง ๆ ตามลักษณะการใช้งานหรือ
ประโยชน์ใช้สอยของภาชนะแต่ละประเภทโดยมีหลักการพิจารณาดังนี้
1.1 พิจารณาส่วนต่าง ๆ ของภาชนะ โดยแบ่งออกได้เป็นส่วนต่าง ๆ 6 ส่วน คือ
ก. ส่วนของปากภาชนะ (Rim)
ข. ส่วนคอภาชนะ (Neck)
ค. ส่วนไหล่ภาชนะ (Shoulder)
ง. ส่วนลำตัวภาชนะ (Body)
จ. สวนก้นภาชนะ (Bottom)
ฉ. ส่วนขาหรือฐานภาชนะ (Stand or Supporter)
จากการศึกษาลักษณะรูปแบบภาชนะนี้จัดว่าสำคัญมาก เพราะทำให้ทราบถึงความสัมพันธ์
ของภาชนะของดินเผาแต่ละแห่ง (โดยการเปรียบเทียบรูปแบบ) ทำให้ทราบถึงความสัมพันธ์ของ
ชุมชนต่าง ๆ ที่อยู่ห่างไกลกัน และอาจบ่งบอกถึงอิทธิพลจากต่างชาติอีกด้วย
1.2 พิจารณาจากลักษณะเด่นของภาชนะ ลักษณะเด่นของภาชนะที่สามารถสังเกตได้มี ดังนี้
1.2.1 รูปทรงที่ผิดแปลกออกไป เป็นต้นว่า มีขาหรือมีเชิง มีพวย มีหูจับ หรือมีสันอย่าง
เด่นชัด ซึ่งอาจใช้ลักษณะเด่นเหล่านี้เป็นตัวกำหนดในการจำแนกกลุ่มภาชนะได้
1.2.2 การตกแต่งผิวภาชนะ เช่นมีลายเขียนสีหรือตกแต่งด้วยเทคนิคอื่น ๆ เช่น เทคนิค
การขูดขีด การทาบ การกด การประทับ หรือมีการตกแต่งโดยการเคลือบผิวภาชนะ เป็นต้น
1.2.3 การดูสีภาชนะ สีภาชนะจัดเป็นคุณสมบัติสำคัญส่วนหนึ่ง บางครั้งจะพบว่ามี
การแบ่งแยกประเภทภาชนะดินเผาโดยใช้สีเป็นหลัก เช่นภาชนะดินเผาสมัยสำริดของอินเดีย
ภาคเหนือมีชื่อเรียกว่าภาชนะดินเผาสีดำขัดมัน (Northern Black Polished Ware) เป็นต้น
สีภาชนะจะบ่งบอกถึงส่วนประกอบของเนื้อดินที่นำมาทำภาชนะ วิธีการเผา อุณหภูมิที่ใช้เผา
บรรยากาศตอนเผา และระยะเวลาของการเผาภาชนะนั้น ๆ ภาชนะดินเผาที่ผ่านการเผาที่มีการ
ควบคุมอุณหภูมิที่สม่ำเสมอ และมีออกซิเจนช่วยในการเผาไหม้อย่างเพียงพอจะได้สีที่สดใสสม่ำเสมอ
กันทั้งใบ แต่องค์ประกอบของดินก็เป็นส่วนสำคัญด้วย ถ้าดินมีส่วนผสมของธาตุเหล็กมากจะออกสี
แดง ถ้ามีส่วนผสมของถ่าน (Carbonaceous matter) มากจะออกสีเทาอ่อนถึงเทาเข้ม
ดังนั้นสีภาชนะจะเป็นสีใดนั้นจะเริ่มจากสีของดินก่อน นั่นคือสีของดินซึ่งเกิดจากดินไม่บริสุทธิ์มี
ส่วนผสมของเหล็ก (Iron compounds) และถ่าน (Carbonaceous matter) เหล็กเมื่อถูกเผาไฟจะ
เป็นเหล็กออกไซด์ (Iron Oxide) แต่ถ้าไม่เป็นออกไซด์จะกลายเป็นส่วนที่กำหนดสีของภาชนะ
การแผ่กระจายของเหล็กออกไซด์กับคุณสมบัติของเนื้อดินจะเป็นตัวกำหนดสีภาชนะดินเผาว่าจะเป็น
ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ผาสุข อินทราวุธ
