Page 83 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth
P. 83
บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 68
ลายเส้นที่ 19 พบจากบ้านคูเมือง จังหวัดสิงห์บุรี
Different kinds of spouts from various Dvaravati sites: no.7 is from Ban Ku Muang, Singburi.
ประโยชน์ใช้สอย : สำหรับประโยชน์ใช้สอยของหม้อน้ำมีพวยของอินเดียนั้นใช้ประโยชน์
ทั้งในชีวิตประจำวันและใช้ในพิธีกรรม แบบที่ใช้ในชีวิตประจำวันจะเป็นแบบที่มี
คอสั้น รูปร่างคล้ายชามหรือหม้อคอสั้นปากกว้างแต่มีพวยติดอยู่ที่บริเวณบ่า
ใช้ใส่อาหารเหลวมีทั้งแบบที่มีหูจับและแบบที่ไม่มีหูจับ ส่วนแบบที่ใช้ในพิธีกรรม
ทางศาสนานั้นมักจะใช้หม้อน้ำแบบคอสูงปากแคบแบบคอขวดและปากกว้าง
แบบปากแจกัน ซึ่งชาวอินเดียเรียกว่า “กมัณฑลุ” จัดเป็นหม้อน้ำของนักบวช
ี
ของอินเดียทั้งในศาสนาฮินดูและพุทธ (นอกจากหม้อน้ำมีพวยแล้ว หม้อน้ำอก
แบบหนึ่งก็จัดเป็นหม้อน้ำศักดิ์สิทธิ์ของอินเดียด้วย เรียกว่า “กลศ” เป็นหม้อน้ำ
ทรงน้ำเต้าคอสูงปากแคบคล้ายขวดไม่มีพวยและเป็นแบบที่นิยมใช้ประดับยอด
วิหารในอินเดียอีกด้วย)
38
คัมภีร์สันสกฤตบางเล่ม ได้กล่าวถึงการใช้หม้อน้ำมีพวยแบบที่เรียกว่า
“กมัณฑลุ” และแบบที่ไม่มีพวยที่เรียกว่า “กลศ” ว่าเป็นหม้อน้ำที่ใช้ในพิธีกรรม
โดยใช้ในพิธีหลั่งน้ำสุรา (น้ำโสม) เพื่อบวงสรวงเทพเจ้ามาตั้งแต่สมัยพระเวท
เป็นต้นมา พิธีกรรมอื่น ๆ ก็นิยมใช้เช่นเป็นหม้อน้ำสำหรับหลั่งน้ำลงดินหรือ
หลุมเสาเอกก่อนการก่อสร้างเพื่อความเป็นศิริมงคล แต่โดยทั่ว ๆ ไปหม้อน้ำ
แบบนี้โดยเฉพาะหม้อมีพวยจะใช้ในพิธีกรวดน้ำ เพื่ออุทิศส่วนกุศลเมื่อมีการ
ทำบุญหรือบริจาคทานอันเป็นประเพณีนิยมของชาวอินเดีย ทั้งผู้ที่นับถือศาสนา
ฮินดู พุทธ และเชน
นอกจากนี้ยังจัดเป็นหม้อน้ำติดตัวคนเดินทางโดยเฉพาะพวกนักพรต
นักบวชชาวอินเดียทั้งในศาสนาพราหมณ์และศาสนาพุทธ และยังจัดเป็น
สัญลักษณ์ประจำองค์เทพเจ้าในศาสนาฮินดู และศาสนาพุทธนิกายมหายาน
เช่นโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร โดยจัดเป็นหม้อน้ำอมฤต
38 Prasad Singh, R.C., Potteries in Ancient India, 121 – 122.
ดรรชนีภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี
