Page 56 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth

บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 41

2) หม้อมีสัน (Carinated pots)

หม้อแบบนี้พบเป็นจำนวนมากที่สุดเมื่อเทียบกับแบบอื่น ๆ (ดูรูปที่ 10, รูปที่ 11,
และลายเส้นที่ 9 และลายเส้นที่ 10)

เนื้อภาชนะ : เนื้อหยาบแต่แกร่งมีส่วนผสมของชิ้นส่วนละเอียดของเปลือกหอยและทราย

ซึ่งสามารถมองเห็นจุดขาวปรากฏอยู่ประปรายบนผิวภาชนะ
ผิวภาชนะ : ผิวด้านนอกมีสีตั้งแต่สีส้ม แดง น้ำตาลและดำ ไส้กลางส่วนใหญ่มีสีเทาอ่อนถึง

เทาแก่ บางใบมีการขัดมันที่ผิวเฉพาะช่วงคอ และบ่าซึ่งอยู่เหนือสันขึ้นมา
แต่ที่ขัดมันทั้งใบก็มีบ้าง ใบที่มีการขัดผิวส่วนใหญ่จะมีสีน้ำตาลและดำ

การตกแต่ง : มีการตกแต่งโดยการทำเป็นเส้นนูนเป็นสัน (Ridge) ตั้งแต่ 1 - 3 สันบริเวณบ่า

ภาชนะ ซึ่งสันนี้บางครั้งจะยื่นออกมาเป็นจงอย (Flange) และบางใบจะมีการ
ตกแต่งส่วนสันหม้อด้วยการกด (Impressing) ด้วยเครื่องมือปลายแหลมเป็น

แถวลายรูปสามเหลี่ยมหรือกดด้วยนิ้วมือ (Finger impression) และช่วงล่าง
ของหม้อตั้งแต่ใต้สันลงมาตลอดใบส่วนใหญ่ตกแต่งด้วยลายขูดขีดหรือลายทาบ

เป็นลายเชือกหรือเครื่องจักสาน (ดูลายเส้นที่ 8) แต่บางใบก็ไม่มีลายตกแต่งใด ๆ

รูปแบบ : เป็นหม้อปากผายมีทั้งก้นลึกและก้นตื้น ส่วนใหญ่มีก้นกลม ที่ก้นตัดก็มีบ้าง
ประโยชน์ใช้สอย : เป็นหม้อที่ใช้ประโยชน์ในการหุงหาอาหาร (Cooking vessel) เนื่องจากเป็น

หม้อเนื้อหยาบและแกร่งซึ่งทนต่อความร้อนในการหุงต้มได้ดี

ิ
ความแพรหลาย : เป็นรูปแบบหม้อที่เริ่มปรากฏมาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ในเอเชีย ในอนเดีย
นั้นปรากฏเป็นแบบที่แพร่หลายมากตั้งแต่ช่วง 1,000 ปีก่อนคริสตกาล และ
25
เป็นรูปแบบที่นิยมต่อมาจนถึงยุคประวัติศาสตร์ทั้งในอินเดียและกลุ่มประเทศใน
26
เอเชียอาคเนย์ ในประเทศไทยนั้นปรากฏตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์เป็นต้น
มา ดังได้ขุดพบเป็นจำนวนมากจากแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์หลาย

28
27
แหล่ง เป็นต้นว่าที่จังหวัดกาญจนบุรี ที่บ้านเก่า และถ้ำเขาสามเหลี่ยม
ที่จังหวัดลพบุรีที่เนินคลองบางบำรุง ตำบลหนองยายโต๊ะ อำเภอชัยบาดาล
29
และเป็นรูปแบบหม้อที่แพร่หลายมากในชุมชนสมัยทวารวดี ดังได้พบจากการ

25 Sankalia, H.D. and others, Chalcolithic Novdatoli: Excavation at Navdatoli 1957 – 1959 (Baroda:
Deccan College Postgraduate and Research Institute, 1971), 80, 82 figs. 29 d, e, f.
26 Aung Thaw, U., Report on the excavations at Beikthano (Rangoon: Revolutionary Government of the
Union of Burma, Ministry of Union Culture, 1968), 42, fig. 64.
27 Heekeran, H. R. van and others. Archaeological excavations in Thailand, Vol.II, Ban Kao, 83 - 84, pls. 114, 115.
28 สุด แสงวิเชียร และวัฒนา ศุภวัน, เครื่องปั้นดินเผาจากถ้ำเขาสามเหลี่ยม กาญจนบุรี, 22 รูปที่ 60.
29 แสงจันทร์ ไตรเกษม,“รายงานเบื้องต้นการขุดค้นที่เนินคลองบำรุง ตำบลหนองยายโต๊ะ อำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี
กุมภาพันธ์ - มีนาคม 2522,” (เอกสารของกองโบราณคดี กรมศิลปากร). อ้างถึงใน วิสันธนี โพธิสุนธร และคณะ, “เครื่องปั้นดินเผา
สมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย,” ใน เครื่องถ้วยในประเทศไทย, 20.

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ผาสุข อินทราวุธ