Page 51 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth

บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 36

โดยเฉพาะภาชนะทรงพานแบบที่มีรูตรงกลางซึ่งพบในแหล่งโบราณคดีสมัย

ฮารัปปาคงจะใช้เป็นแจกันดอกไม้
อย่างไรก็ตามในการขุดค้นแหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ใน

ประเทศต่าง ๆ ในเอเชียก็ได้ ภาชนะทรงพานในหลุมฝังศพมีทั้งขนาดเล็กและ

ใหญ่สำหรับศพเด็กและผู้ใหญ่ โดยพบรวมกับภาชนะแบบอื่น ๆ จึงสันนิษฐานได้
ว่าอาจจะใช้เป็นภาชนะในชีวิตประจำวัน หรืออาจจะเป็นภาชนะที่ใช้ในพิธีศพ

สำหรับใส่เครื่องเซ่นศพในพิธีฝังศพก็เป็นได้ ในประเทศไทยก็ได้ขุดพบภาชนะ
ทรงนี้ จากหลุมขุดค้นยุคก่อนประวัติศาสตร์หลายแห่งด้วยกัน โดยจะพบรวมอยู่

ี
กับศพบริเวณเหนือศรษะหรือปลายเท้า หรือบนลำตัวหรือข้างตัว
แต่ในสมัยทวารวดีนั้นจะพบภาชนะทรงพานในบริเวณโบราณสถาน
ี
ิ
เป็นส่วนใหญ่ และส่วนใหญ่จะมีเนื้อละเอยดและฝีมือการทำก็ประณีตเป็นพเศษ
เมื่อเปรียบเทียบกับภาชนะแบบอื่น ๆ ในวัฒนธรรมเดียวกันแสดงว่าน่าจะใช้ใน
พิธีกรรมทางศาสนาเป็นหลัก แต่การขุดค้นชั้นดินที่อยู่อาศัยของชุมชนโบราณใน

วัฒนธรรมทวารวดีก็พบภาชนะทรงนี้ปะปนกับภาชนะอื่น ๆ บ้างเหมือนกัน จึง

แสดงว่าเป็นภาชนะใช้สอยในชีวิตประจำวันเช่นกัน แต่คงจะใช้ในโอกาสพิเศษ
เท่านั้น เนื่องจากพบจำนวนน้อยชิ้น

ความแพร่หลาย : ภาชนะประเภทจานก้นแบนหรือชามก้นกลมมีเชิงสูงนี้เป็นแบบนิยม

ของชุมชนโบราณทั้งในเอเชียและยุโรป มาตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์
18
ในอินเดียนั้นภาชนะรูปแบบนี้ปรากฏมาตั้งแต่วัฒนธรรมสมัยหินใหม่
19
(Neolithic Age) แล้ว และแพร่หลายในช่วงสมัยอารยธรรมลุ่มแม่น้ำสินธุ
(Indus Valley Civilization 3,000 ปี ก่อนคริสต์ศักราช) และในช่วงต่อมา

โดยจะพบมากบริเวณแคว้นปาลซิสถาน สินท์ คุชราตถึงเบงกอล (บริเวณภาค

ตะวันตกเฉียงเหนือถึงตะวันออกเฉียงเหนือ) และเสื่อมความนิยมไปเกือบหมด
ในช่วง 1,000 ปีก่อนคริสตกาล แต่ภาชนะรูปจานมีเชิงเตี้ยยังคงปรากฏต่อมาใน

สมัยต้นคริสตกาลจนถึงปัจจุบัน

18 J. Marshall, Ibid.
19 Sinha, B. P., “Dish-on-stand,” in Potteries in ancient India (Patna: Dept. of Ancient Indian History &
Archaeology, Patna University Patna, 1969), 139 – 144.

ดรรชนีภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี