Page 54 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth

บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 39

1) หม้อก้นกลม (Globular pot)

กลุ่มนี้แม้จะไม่พบเต็มใบเลยแต่ก็พบสันนิษฐานรูปทรงที่สมบูรณ์ได้ (ดูลายเส้นที่ 7
หมายเลขที่ 9)

เนื้อภาชนะ : เนื้อหยาบหนาและแกร่งมีส่วนผสมของชิ้นส่วนละเอียดของเปลือกหอยและ
ทรายซึ่งสามารถมองเห็นจุดขาวปรากฏบนผิวภาชนะ

ผิวภาชนะ : ผิวด้านนอกส่วนใหญ่มีสีครีม ส้ม น้ำตาล
การตกแต่ง : มีการตกแต่งด้วยลายทาบ (Wrapped-paddle-impressions) เป็นลายเชือก

ในแนวตั้ง (Vertical-cord-or-mat-marking) ตั้งแต่บริเวณคอตลอดลำตัว

ลายดังกล่าวเกิดจากเทคนิคการผลิตเครื่องปั้นดินเผาแบบโบราณ คือ ใช้เชือก
หรือเครื่องจักสานทำเป็นรูปหม้อก่อนแล้วเอาดินมากดทาบตามรูป (Clay-lined

bags and baskets) แต่เมื่อเทคนิคการขึ้นรูปหม้อพัฒนามาเป็นการขึ้นด้วย
แป้นหมุนแล้ว ก็ยังนิยมทำลายทาบโดยเอาภาชนะที่ขึ้นรูปเสร็จแล้ว และดินยัง

เปียกอยู่เอาไปทาบกับลายเชือกให้เกิดเป็นลาย (ดูลายเส้นที่ 8 หมายเลขที่ 1)

รูปแบบ : เป็นหม้อก้นกลมขนาดปานกลาง ขนาดปากมีเส้นผ่าศูนย์กลางระหว่าง 21 - 28
เซนติเมตร

ประโยชน์ใช้สอย : ใช้เป็นภาชนะในครัวเรือน

ความแพร่หลาย : ภาชนะแบบนี้พบทั่วไปในแหล่งอารยธรรมเก่าแก่ในเอเชียตะวันออก
เฉียงใต้ เอเชียตะวันออก และเอเชียเหนือ ซึ่งนักปราชญ์ต่าง ๆ ลงความเห็นว่า

เป็นแบบภาชนะที่ใช้เทคนิคโบราณทำขึ้นเพื่อประโยชน์ในการหุงหาอาหาร
ภาชนะแบบนี้เริ่มปรากฏตั้งแต่ยุคก่อนประวัติศาสตร์ เมื่อมนุษย์เริ่มรู้จักทำ

ภาชนะดินเผา ในประเทศไทยพบตั้งแต่ในวัฒนธรรมยุคหินเป็นต้นมา เช่นที่บ้าน

เก่า และถ้ำเขาสามเหลี่ยม จังหวัดกาญจนบุรี และพบมากในชั้นดินทับถมใน
24
23
สมัยทวารวดีทุกแห่ง
รูปแบบหม้อแบบนี้เป็นแบบนิยมในครัวเรือนของชาวไทยมาอย่าง
ไม่ขาดตอนจนถึงสมัยอยุธยา แต่เทคนิคการผลิตพัฒนาขึ้น ลวดลายตกแต่งผิว

ด้านนอกมิได้เกิดจากเทคนิคโบราณ (Clay-lined bags and baskets)

อีกต่อไป แต่เป็นเทคนิคใหม่ที่ใช้แผ่นไม้สักเป็นลายเครื่องจักสานตีผิวด้านนอก
ให้เกิดลวดลาย

23 Heekeran, H. R. van and others. Archaeological excavations in Thailand, Vol.II, Ban Kao (Copenhagen:
Munksgaard Copenhagen, 1967), 83 – 84, pls.114 – 115.
24 สุด แสงวิเชียร และวัฒนา ศุภวัน, เครื่องปั้นดินเผาจากถ้ำเขาสามเหลี่ยม กาญจนบุรี (กรุงเทพฯ: การเวก, 2521), 22 รูปที่ 60.

ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.ผาสุข อินทราวุธ