Page 75 - Index Pottery of Dvaravati Period - Professor Emerita Dr.Phasook Indrawooth

บทที่ 3 ภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี | 60

6. เป็นถ้วยกลมก้นแบนมีหัวเป็นนกและมีหาง พบเพียงชิ้นเดียวจาก

32
เมืองนครปฐมโบราณ จังหวัดนครปฐม
7. เป็นถ้วยก้นกลมหรือรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส ตรงกลางถ้วยมีปล่อง

รูปทรงกระบอกโผล่ขึ้นมาในแนวดิ่งมีความสูงเป็น 2 เท่าของความสูงของถ้วย

ปล่องนี้เจาะรูตลอดจากก้นจนถึงปลายสำหรับร้อยเชือกเพอแขวนตะเกียง
ื่
8. จานรูปเรืออาจใช้เป็นตะคัน พบที่เมืองโบราณอินทร์บุรี

จังหวัดสิงห์บุรีเพียงชิ้นเดียว นอกจากรูปแบบตะเกียงแบบต่าง ๆ ดังกล่าวแล้ว
ยังมีตะเกียงแบบแปลกอีกแบบหนึ่งคือตะเกียงที่มีรูปแบบเป็นถ้วยมีพวย

(ดูรายละเอียดในหัวข้อ “ภาชนะมีพวย”)

ประโยชน์ใช้สอย : ใช้ใส่น้ำมันตามไฟต่างตะเกียงเพื่อให้แสงสว่างนอกจากจะใช้เป็นตะเกียงใน
ชีวิตประจำวันของชุมชนโบราณในอินเดียและเอเชียและเอเชียอาคเนย์แล้ว

ี
ยังใช้จุดในกิจพิธีทางศาสนาอกด้วย โดยเฉพาะแบบที่ 1 - 3 นั้น ในปัจจุบันนี้ยัง
ิ
นิยมใช้อยู่บ้างบางท้องถิ่นในดินแดนเอเชียอาคเนย์ เป็นต้นว่าในประเทศอนเดีย
เองยังนิยมใช้ใส่น้ำมันจุดเป็นประทีปเล็ก ๆ วางเรียงไว้ตามประตูทางเข้าอาคาร

บ้านเรือน เพื่อเป็นการบูชาดวงวิญญาณบรรพบุรุษในเทศกาลขึ้นปีใหม่
และในภาคเหนือของประเทศไทยเองก็ปฏิบัติเช่นเดียวกันกับในเทศกาลต่าง ๆ

เช่น เทศกาลลอยกระทง

ความแพร่หลาย : พบจากแหล่งชุมชนโบราณในสมัยทวารวดีทุกแห่ง น่าจะรับรูปแบบมาจาก
อินเดียเนื่องจากในประเทศอินเดียนั้นการใช้ถ้วยดินเผาขนาดเล็กใส่น้ำมันตาม

ไฟต่างตะเกียงปรากฏมาตั้งแต่ยุคกึ่งก่อนประวัติศาสตร์ (Chalcolithic period)
ดังได้ขุดพบเป็นจำนวนมากจากแหล่งโบราณคดีหลายแห่งเป็นต้นว่า ได้จากการ

ขุดค้นที่เมืองเนพทาโตลี (Navdatoli) ริมแม่น้ำนรรมทา (Narmada)
33
มัธยมประเทศอันเป็นแหล่งอารยธรรมโบราณที่มีอายุอยู่ในช่วง 1,600 – 1,300
ปีก่อนคริสตกาล และจากการขุดค้นแหล่งโบราณคดียุคประวัติศาสตร์ตั้งแต่

สมัยต้นคริสตกาลจนถึงสมัยคุปตะ (พุทธศตวรรษที่ 9 - 11) และหลังคุปตะ
(พุทธศตวรรษที่ 12 - 14) โดยเฉพาะแบบที่ 1 - 4 พบจากการขุดค้นที่เมืองนคร

34
(Nagara) บริเวณอ่าวแคมเบย์ในแคว้นคุชราต (บริเวณภาคตะวันตกของ

32 ผาสุข อินทรวุธ, รายงานการขุดค้นที่ตำบลพระประโทน อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม (นครปฐม:แผนกบริการกลาง
สำนักงานอธิการบดี พระราชวังสนามจันทร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2527), 56 – 57, รูปที่ 33.
33 H Sankalia, H.D. and others, Chalcolithic Novdatoli: Excavation at Navdatoli 1957 – 1959, 374 – 375,
figs. 117 No. 3 – 8.
34 Mehta, R. N., Excavation at Nagara (Baroda: Dept. of Archaeology and Ancient History, Faculty of Arts,
M.S. University of Baroda, 1968), 108, fig. 51.

ดรรชนีภาชนะดินเผาสมัยทวารวดี